Dzień Dziękczynienia w nowojorskim porcie w 1941 roku



Ilona Osińska i Piotr Mierzejewski





Stara amerykańska pocztówka okolicznościowa na Dzień Dziękczynienia.




Thanksgiving, czyli Święto Dziękczynienia, jest jednym z najważniejszych i najbardziej charakterystycznych świąt w Stanach Zjednoczonych. Obchodzi się je w czwarty czwartek listopada i ma charakter świecki, rodzinny oraz głęboko zakorzeniony w amerykańskiej tradycji. Jego symboliczne początki wiąże się z ucztą pielgrzymów z Plymouth i rdzennych Amerykanów w 1621 roku, ale współczesna forma święta ukształtowała się znacznie później.


Thanksgiving to dzień zatrzymania się, powrotów do domów, spotkań rodzinnych i celebracji obfitości. Centralnym punktem jest wspólny posiłek – z pieczonym indykiem, sosem żurawinowym, puree ziemniaczanym i dyniowym ciastem. Towarzyszą mu parady (najbardziej znana – nowojorska parada domu towarowego Macy’s), mecze futbolu amerykańskiego oraz atmosfera spokoju, bezpieczeństwa i narodowej jedności.


W roku 1941 Thanksgiving przypadał 27 listopada – zaledwie dziesięć dni przed japońskim atakiem na Pearl Harbor. Był to ostatni taki dzień dziękczynienia w Stanach Zjednoczonych, obchodzony w pełnym poczuciu pokoju, choć już w cieniu narastającego globalnego konfliktu.






27 listopada 1941: Pokaz sprawności amerykańskich ścigaczy torpedowych typu Elco 77 ft
na wodach nowojorskiego portu. Źródło: Facta Nautica.





Właśnie tego dnia, w świątecznej atmosferze nowojorskiego portu, U.S. Navy zaprezentowała publicznie jedną z najnowocześniejszych i najbardziej dynamicznych broni morskich swoich czasów – ścigacze torpedowe, czyli w amerykańskiej terminologii Patrol Torpedo Boats (w skrócie PT-boats).


Cztery szybkie jednostki, niskie, smukłe i niemal ślizgające się po wodzie, przecięły wody New York Harbor z ogromną prędkością, wzbudzając zainteresowanie prasy, przechodniów i obserwatorów wojskowych. Były to ćwiczenia pokazowe, a zarazem demonstracja gotowości Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych – skierowana zarówno do własnego społeczeństwa, jak i do potencjalnych przeciwników.


Nie był to przypadek. PT-boats były wówczas bronią nową, eksperymentalną i obiecującą. Zaprojektowane jako szybkie jednostki uderzeniowe, zdolne do ataków torpedowych, zadań patrolowych i dywersyjnych, miały stać się morskim odpowiednikiem kawalerii – lekkiej, szybkiej i śmiercionośnej.






27 listopada 1941: Ścigacz torpedowy efektownie przemyka przed dziobem frachtowca.
Źródło Facta Nautica.



W listopadzie 1941 roku amerykańskie ścigacze torpedowe wciąż znajdowały się na progu operacyjnej dojrzałości. Ich drewniane kadłuby, potężne silniki Packarda i imponujące – jak na tak małe jednostki – uzbrojenie czyniły z nich symbol nowej filozofii wojny morskiej: uderz i zniknij.


Pokaz w Nowym Jorku miał charakter niemal teatralny, ale był jednocześnie śmiertelnie poważny. Zaledwie kilka dni później Stany Zjednoczone miały zostać wciągnięte w wojnę totalną, a PT-boats trafiły na pierwszą linię działań – od Oceanu Spokojnego po Morze Śródziemne.






Scena z amerykańskiego filmu "Torpedo Boat), który wszedł na ekrany w styczniu 1942.
Źródło: Facta Nautica.



Jesienią 1941 roku temat ścigaczy torpedowych PT zagościł takźe w amerykańskiej kinematografii. Już w październiku tego roku rozpoczęto zdjęcia do filmu "Torpedo Boat", produkcji Pine-Thomas i dystrybuowanej przez Paramount Pictures — obrazu poświęconego dramatom życia załóg oraz taktyce działania PT-boats. Dzieło to miało oficjalną premierę dopiero 24 stycznia 1942 roku, czyli po przystąpieniu USA do wojny. Jego powstanie świadczyło o rosnącym zainteresowaniu jednostkami tej klasy w kulturze masowej i mediach.


Film wyreżyserowany przez Johna Rawlinsa, z udziałem takich gwiazd kina akcji jak Richard Arlen, Jean Parker i Mary Carlisle, przyczynił się do popularyzacji tematyki ścigaczy torpedowych PT w kulturze masowej. Klasyczny zestaw aktorów kina hollywoodzkiego tamtej epoki (część z nich miała już doświadczenie w filmach akcji i przygodowych) nadał produkcji dynamizmu i wiarygodności w scenach związanych z morzem i techniką wojskową.