DIEGO RIVERA i FRIDA KAHLO
- Dwie strony jednego banknotu -

Diego Rivera i Frida Kahlo.

W Meksyku małżeństwo dwojga komunistów i wybitnych malarzy - Fridy Kahlo i Diega Rivery - nie jest jedynie częścią historii sztuki. Oboje należą w swojej ojczyźnie do zbiorowej wyobraźni, są czymś na kształt świeckiego kanonu, w którym splatają się rewolucja, patriotyzm, cierpienie, duma i estetyka. Nic więc dziwnego, że w pewnym momencie Meksyk zdecydował się na gest, który wydaje się prosty tylko na pierwszy rzut oka: umieścić ich wizerunki na banknotach.

Stało się to w roku 2010, a więc w chwili szczególnej. Państwo meksykańskie obchodziło wówczas dwie rocznice o ciężarze symbolicznym, który trudno przecenić: dwusetlecie niepodległości oraz stulecie rewolucji. W takich momentach narody dokonują wyborów nie tylko politycznych, lecz także ikonograficznych - rozstrzygają, jakie twarze mają mówić w ich imieniu. Banco de México, wprowadzając nową serię banknotów, nie sięgnął po postacie przypadkowe. Wybrał parę, która stała się jednym z najczytelniejszych symboli kultury meksykańskiej XX wieku.

​

Awers banknotu 500 pesos, seria F, wprowadzonego do obiegu w 2010, z wizerunkiem Diega Rivery

z atrybutami malarskimi oraz symbolami jego twórczości.

Banknot o nominale 500 pesos nie został pomyślany jako prosta ilustracja, lecz jako kompozycja o wyraźnie kuratorskim charakterze. Na awersie pojawia się Rivera — malarz publiczny, muralista, człowiek, który chciał mówić do tłumu i dla tłumu. Towarzyszą mu elementy warsztatu: paleta, pędzle, fragment jego malarstwa. To artysta uchwycony przy pracy, zanurzony w materii, świadomy swojej roli.

Na rewersie widzimy Fridę. Już nie jako dodatek do wielkiego męża, lecz jako w całkowicie autonomiczną figurę. Obok niej pojawia się motyw z jednego z jej najbardziej rozpoznawalnych obrazów — "Miłosne objęcie wszechświata, Ziemi (Meksyku), mnie, Diega i pana Xólotla" - dzieła, w którym prywatność, cielesność i kosmiczna metaforyka splatają się w charakterystyczny dla niej sposób. To zestawienie nie jest przypadkowe. Rivera reprezentuje zewnętrzność — historię, społeczeństwo, ideologię — Kahlo zaś wnętrze: ciało i doświadczenie. Można powiedzieć, że na tym banknocie nie oglądamy dwóch portretów, lecz coś na kształt dyptyku.

​

Rewers banknotu 500 pesos, seria F, wprowadzonego do obiegu w 2010 roku, z wizerunkiem

Fridy Kahlo i grafiką jej obrazu "Miłosne objęcie wszechświata".

Obraz Fridy Kahlo z roku 1949: "Miłosne objęcie wszechświata, Ziemi (Meksyku), mnie, Diega i pana Xólotla", jaki znalazł się na banknocie. Oryginalny tytuł obrazu: "El abrazo de amor del universo, la tierra (México), yo,

Diego y el señor Xólotl". Olej na płótnie.

Projekt powstał w ramach prac zespołowych Banco de México, gdzie nad formą banknotów pracują graficy, specjaliści od zabezpieczeń i historycy. Nie ma tu jednego autora w sensie artystycznym. Jest decyzja instytucji, która działa jak kurator: wybiera, zestawia, porządkuje sensy. To państwo opowiada tu swoją historię i robi to poprzez sztukę. Po kilkunastu latach od emisji banknot ten nadal funkcjonuje w obiegu, choć jego obecność ma dziś charakter schyłkowy.

Wprowadzony w 2010 roku, przez lata należał do najczęściej używanych nominałów. Z czasem został zastąpiony nowszą emisją. Nie utracił ważności, lecz powoli znika z codziennego użycia. Przechodzi niemal niezauważalnie z obiegu do pamięci, z portfela do kolekcji.

I właśnie w tym przejściu kryje się jego najciekawszy sens. Banknot jest przedmiotem z natury nietrwałym: krąży, zużywa się, znika. Tymczasem tutaj dzieje się coś odwrotnego — coś, co uparcie nie chce zniknąć. A przy tym pojawia się ironia, której nie trzeba nazywać: artystka deklarująca swoją wiarę w komunizm zaczyna - mówiąc żartobliwie - funkcjonować jako środek płatniczy typowy dla kapitalizmu.

MICHAŁKI

czyli to i owo sprzed lat

ILONA OSIŃSKA & PIOTR MIERZEJEWSKI

od 2024