Przedstawiamy propagandową pocztówkę o wymiarach 150 x 105 mm, wydaną we Włoszech w roku 1941, reprodukującą ówczesny plakat werbunkowy. Jest ona przykładem faszystowskiej propagandy kolonialnej - służbę w afrykańskich posiadłościach Włoch przedstawia jako zaszczytną obronę ojczyzny. Widzimy wyprostowaną sylwetkę funkcjonariusza policji, samochody pancerne, mapę Afryki i skrzydlatą alegorię zwycięstwa. Zaprojektowany przez Melkiorrego Melisa [1] plakat zachęcał do wstępowania w szeregi Polizia dell’Africa Italiana czyli Policji Afryki Włoskiej [2], formacji służącej utrzymaniu włoskiego panowania kolonialnego. Wielki czerwony napis „ARRUOLAMENTI” oznacza nabór do służby. Drobny napis na tarczy „CON FEDE E VOLONTÀ FA SCUDO PER LA PATRIA” jest wezwaniem „Z wiarą i determinacją stań się tarczą ojczyzny”.
Artysta sprawnie połączył dekoracyjną elegancję art déco z monumentalnym realizmem propagandowym. Uproszczone, nieco kanciaste formy, wyraziste kontury oraz oszczędna paleta błękitów, piaskowych żółci i brunatnych czerwieni nadają kompozycji przejrzystość. Liternictwo współtworzy obraz, prowadząc wzrok ku wezwaniu do zaciągu. O znaczeniu postaci rozstrzyga jej skala. Funkcjonariusz góruje nad pojazdami i niemal dorównuje wysokością przedstawionemu kontynentowi. Przypomina pomnik dyscypliny i siły. Jego materialnej, ciężkiej sylwetce towarzyszy niemal przezroczysta alegoria, nakreślona delikatną linią.
Mundur i uzbrojenie otrzymały w ten sposób oprawę mitu: służba imperium miała być zarazem uczestnictwem w wielkiej historii. W tej wizji nie ma miejsca na doświadczenie podbitej ludności. Afryka staje się mapą posiadłości, tłem dla europejskiego funkcjonariusza i jego maszyn. Nie widzimy cierpienia ani oporu. Nawet broń wpisano w atmosferę uroczystego spokoju, jakby kolonialne panowanie było naturalnym i niewymagającym uzasadnienia porządkiem. Na tym polega siła perswazyjna tej pracy. Prestiż munduru, nowoczesność sprzętu i harmonia kompozycji budują atrakcyjny obraz służby podporządkowanej polityce faszystowskiego państwa.
Artystyczna sprawność Melisa pomagała nadać imperialnej przemocy szlachetny pozór. To wymowny przykład, jak piękno grafiki może służyć przesłaniu, które wymaga krytycznego spojrzenia. Estetyczny podziw powinien tu iść w parze z pytaniem: Co właściwie ten starannie uporządkowany obraz pozwala nam zobaczyć, a co przed nami ukrywa?
PRZYPISY
[1] Melkiorre Melis (18891982) pochodził z Bosy na Sardynii. Był malarzem, grafikiem, ilustratorem, projektantem i ceramikiem kształcił się w Rzymie, między innymi w pracowni Duilia Cambellottiego. W 1934 roku gubernator Libii Italo Balbo powierzył mu reorganizację Szkoły Sztuk i Rzemiosł dla ludności muzułmańskiej w Trypolisie. Melis rozwijał tam produkcję ceramiki, a równocześnie pracował jako grafik na potrzeby włoskiego świata kolonialnego. Do Rzymu wrócił na stałe w 1942 roku. Jego powiązania z reżimem faszystowskim odnotowuje wprost biografia w encyklopedii Treccani.
[2] Polizia dell’Africa Italiana — PAI była kolonialną formacją policyjną Królestwa Włoch. Wywodziła się z utworzonej w 1936 roku Policji Kolonialnej nazwę widoczną na plakacie przyjęła w 1939 roku. Działała w Libii oraz we Włoskiej Afryce Wschodniej. Miała charakter zmilitaryzowany, dysponowała między innymi samochodami pancernymi i wykonywała również zadania bojowe.
